Tłumacz i obrońca w sprawie karnej – co przysługuje cudzoziemcowi?

adw. Helena Szymańska · Stan prawny na: 06.11.2026

Bezpłatny tłumacz – kiedy przysługuje?

Prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza ma oskarżony – a na etapie śledztwa podejrzany – który nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim. Nie trzeba więc w ogóle nie znać polskiego: jeżeli rozumiesz codzienne sprawy, ale nie rozumiesz języka prawniczego i przebiegu przesłuchania, masz prawo żądać tłumacza.

Tłumacza wzywa się do każdej czynności z udziałem takiego oskarżonego – przesłuchania, posiedzenia w przedmiocie aresztu, rozprawy. Na wniosek oskarżonego lub obrońcy tłumacza wzywa się również w celu porozumienia się z obrońcą w związku z czynnością, w której oskarżony ma prawo uczestniczyć.

Które dokumenty muszą być przetłumaczone?

Oskarżonemu, który nie włada wystarczająco językiem polskim, doręcza się wraz z tłumaczeniem:

• postanowienie o przedstawieniu, uzupełnieniu lub zmianie zarzutów,
• akt oskarżenia,
• orzeczenie podlegające zaskarżeniu lub kończące postępowanie.

Za zgodą oskarżonego można poprzestać na ogłoszeniu przetłumaczonego orzeczenia kończącego postępowanie, jeżeli nie podlega ono zaskarżeniu. Jeżeli dokument doręczono bez tłumaczenia, warto to od razu podnieść – od tego może zależeć bieg terminów do zaskarżenia.

Prawa zatrzymanego cudzoziemca

Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i przysługujących mu prawach, w tym o prawie do:

• skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego – na żądanie trzeba niezwłocznie umożliwić kontakt i bezpośrednią rozmowę;
• bezpłatnego tłumacza;
• złożenia oświadczenia albo odmowy złożenia oświadczenia;
• otrzymania odpisu protokołu zatrzymania i dostępu do pierwszej pomocy medycznej;
• nawiązania kontaktu z urzędem konsularnym lub przedstawicielstwem dyplomatycznym swojego państwa – na prośbę.

O zastosowaniu tymczasowego aresztowania zawiadamia się konsulat na prośbę cudzoziemca. Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzany otrzymuje na piśmie pouczenie o swoich uprawnieniach, w tym o prawie do tłumacza i obrońcy.

Obrońca z urzędu – jak go uzyskać?

Oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać wyznaczenia obrońcy z urzędu, jeżeli w należyty sposób wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Warto dołączyć dokumenty o dochodach, kosztach utrzymania i osobach na utrzymaniu.

Obrona jest obowiązkowa m.in. wobec osoby niepełnoletniej, głuchej, niemej lub niewidomej, a także w razie uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności. Sąd może też uznać udział obrońcy za niezbędny ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę – w sprawach cudzoziemców bariera językowa i nieznajomość polskiej procedury bywają takim argumentem.

Obrońcę z urzędu wyznacza się też na żądanie oskarżonego na posiedzenie w przedmiocie przedłużenia aresztu lub zażalenia, a przy wniosku o dobrowolne poddanie się karze na rozprawie – sąd może go wyznaczyć na wniosek oskarżonego.

Praktyczne wskazówki

• Od razu powiedz, w jakim języku chcesz się porozumiewać – tłumacz powinien znać Twój język ojczysty lub język, który rozumiesz w pełni (np. rosyjski dla obywatela Gruzji, jeśli tak wolisz).
• Nie podpisuj protokołu, jeżeli nie został Ci przetłumaczony i go nie rozumiesz – możesz zgłosić uwagi do protokołu.
• Zachowaj kopie wszystkich doręczonych pism i dat doręczenia – terminy na zażalenie czy apelację są krótkie.
• Poproś o kontakt z adwokatem jeszcze przed przesłuchaniem.

Artykuł ma charakter informacyjny, przedstawia stan prawny na podany dzień i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Treść przygotowana z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI).