Kiedy polski sąd może orzec rozwód?
O tym, czy sprawa może toczyć się w Polsce, decyduje przede wszystkim unijne rozporządzenie 2019/1111. Kluczowe jest miejsce zwykłego pobytu, a nie obywatelstwo. Polski sąd może orzekać m.in. wtedy, gdy:
- oboje małżonkowie mają zwykły pobyt w Polsce,
- mieli ostatnio wspólny zwykły pobyt w Polsce, a jedno z nich nadal tu mieszka,
- pozwany małżonek ma zwykły pobyt w Polsce,
- małżonkowie składają wspólny pozew, a jedno z nich ma zwykły pobyt w Polsce,
- małżonek składający pozew mieszka w Polsce co najmniej od roku przed jego wniesieniem (albo od sześciu miesięcy, jeśli jest obywatelem polskim),
- oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.
Jeśli żadne państwo UE nie ma jurysdykcji według rozporządzenia, stosuje się przepisy krajowe – w Polsce Kodeks postępowania cywilnego.
Który sąd rozpoznaje sprawę?
Sprawy o rozwód rozpoznają w pierwszej instancji sądy okręgowe. Pozew składa się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub przebywa. Gdy tak nie jest – do sądu miejsca zamieszkania małżonka pozwanego, a dopiero w ostateczności – do sądu miejsca zamieszkania powoda.
Jakie prawo zastosuje sąd?
To, że sprawa toczy się w Polsce, nie oznacza automatycznie, że sąd zastosuje polskie prawo. Polska nie stosuje unijnego rozporządzenia Rzym III, więc prawo właściwe wskazuje polska ustawa – Prawo prywatne międzynarodowe:
- najpierw – wspólne prawo ojczyste małżonków (wspólne obywatelstwo) z chwili żądania rozwodu,
- jeśli go nie ma – prawo państwa, w którym oboje mają miejsce zamieszkania, a gdy mieszkają w różnych państwach – prawo państwa ich ostatniego wspólnego zwykłego pobytu, jeśli jedno z nich nadal tam przebywa,
- gdy i tego brak – prawo polskie.
Przykład: dwoje obywateli Ukrainy mieszka w Poznaniu. Polski sąd może orzec ich rozwód, ale co do zasady oceni go według prawa ukraińskiego. Jeśli natomiast żona jest Polką, a mąż Ukraińcem i oboje mieszkają w Polsce, sąd zastosuje prawo polskie.
Gdy właściwe jest prawo polskie, rozwód jest możliwy, jeśli nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Sąd rozstrzyga też o winie (chyba że małżonkowie zgodnie o to nie wnoszą) oraz o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi i kosztach ich utrzymania.
Język postępowania i tłumacz
Językiem urzędowym przed polskimi sądami jest język polski. Osoba, która nie włada nim w wystarczającym stopniu, ma prawo występować przed sądem w znanym sobie języku i bezpłatnie korzystać z pomocy tłumacza.
Koszty
Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł.
Po rozwodzie: nazwisko i uznanie wyroku za granicą
Małżonek, który przy ślubie zmienił nazwisko, może w ciągu roku od uprawomocnienia się wyroku wrócić do nazwiska sprzed małżeństwa – składając oświadczenie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem.
Jeśli wyrok ma wywołać skutki w innym państwie (np. w kraju pochodzenia), może być tam potrzebne jego uznanie. Zasady zależą od przepisów tego państwa.
Częste pytania
Czy rozwód można uzyskać w urzędzie stanu cywilnego?
Nie. W Polsce o rozwodzie orzeka sąd. Kierownik urzędu stanu cywilnego przyjmuje jedynie oświadczenie o powrocie do poprzedniego nazwiska.
Mój małżonek mieszka za granicą. Czy mogę złożyć pozew w Polsce?
Tak, jeśli Ty masz zwykły pobyt w Polsce co najmniej od roku przed wniesieniem pozwu (od sześciu miesięcy, jeśli jesteś obywatelem polskim). Mogą też wchodzić w grę inne podstawy – np. ostatni wspólny pobyt w Polsce.
Czy sprawa musi toczyć się po polsku?
Tak, ale masz prawo do bezpłatnego tłumacza, jeśli nie znasz polskiego w wystarczającym stopniu.
Planujesz rozwód z cudzoziemcem lub za granicą?
Konsultacja w kancelarii w Poznaniu, telefonicznie lub online – po polsku, ukraińsku lub rosyjsku.
- Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca 2019 r. (Bruksela II ter) – art. 3 i 6, stosowane od 1 sierpnia 2022 r.
- Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.) – art. 17 pkt 1, art. 41, art. 1103¹
- Ustawa z 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (t.j. Dz.U. 2023 poz. 503) – art. 54
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236) – art. 56–59 (art. 59 w brzmieniu od 8.10.2025, Dz.U. 2025 poz. 897)
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.) – art. 26 ust. 1 pkt 1
- Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. 2024 poz. 334 ze zm.) – art. 5
- Europejski Portal e-Sprawiedliwość – lista państw stosujących rozporządzenie Rzym III (Polska nie uczestniczy)
Artykuł ma charakter informacyjny, przedstawia stan prawny na podany dzień i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
Treść przygotowana z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI).