Praca bez zezwolenia – konsekwencje dla cudzoziemca i pracodawcy

adw. Helena Szymańska · Stan prawny na: 06.11.2026

Co to jest nielegalne wykonywanie pracy?

Według ustawy cudzoziemiec wykonuje pracę nielegalnie, gdy:

• przebywa w Polsce nielegalnie – np. po przekroczeniu 90 dni pobytu bezwizowego;
• jego podstawa pobytu nie uprawnia do pracy;
• nie ma zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jeżeli są wymagane.

Nielegalne jest też powierzenie pracy m.in. na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu albo oświadczeniu oraz – co do zasady – bez pisemnej umowy. W takim przypadku sankcje dotyczą przede wszystkim pracodawcy, ale często pociągają też problemy z legalnością pobytu cudzoziemca.

Konsekwencje dla cudzoziemca

• Grzywna nie niższa niż 1000 zł za nielegalne wykonywanie pracy – orzekana w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
• Decyzja o zobowiązaniu do powrotu – wykonywanie pracy bez wymaganego zezwolenia lub oświadczenia (także w dniu wszczęcia kontroli legalności zatrudnienia) jest samodzielną podstawą jej wydania.
• Zakaz ponownego wjazdu do Polski i strefy Schengen od 1 roku do 3 lat, wpis do wykazu cudzoziemców, których pobyt jest niepożądany, i – przy zakazie obejmującym Schengen – do SIS.
• Trudności z uzyskaniem w przyszłości zezwolenia na pobyt czasowy, dopóki obowiązuje wpis.

Na decyzję o zobowiązaniu do powrotu przysługuje odwołanie w terminie 7 dni od doręczenia. Dotyczy to także obywateli państw objętych ruchem bezwizowym – np. Gruzji – którzy pracowali w okresie pobytu bezwizowego bez wymaganego dokumentu.

Konsekwencje dla pracodawcy

• Grzywna od 3000 do 50 000 zł za nielegalne powierzenie pracy – wymierzana w kwocie nie niższej niż 3000 zł za każdego cudzoziemca.
• Grzywna od 6000 do 50 000 zł m.in. za doprowadzenie cudzoziemca do nielegalnej pracy przez wprowadzenie go w błąd lub wykorzystanie zależności oraz za żądanie korzyści majątkowej w zamian za załatwienie zezwolenia na pracę.
• Inspektor pracy może nałożyć mandat do 5000 zł w sprawach, w których oskarżycielem jest Państwowa Inspekcja Pracy.

Pracodawca nie podlega karze za zatrudnienie cudzoziemca bez ważnego dokumentu pobytowego, jeżeli przed rozpoczęciem pracy zażądał ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu i przechowuje jego kopię (chyba że wiedział, że dokument jest sfałszowany), a także zgłosił cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych, gdy był do tego zobowiązany.

Kontrola – jak się zachować?

• Legalność zatrudnienia cudzoziemców kontrolują m.in. Straż Graniczna i Państwowa Inspekcja Pracy.
• Masz prawo do bezpłatnego tłumacza, jeżeli dojdzie do postępowania karnego, oraz prawo do kontaktu z pełnomocnikiem.
• Zachowaj dokumenty: umowę, zezwolenie lub oświadczenie, potwierdzenia wypłat, kartę pobytu albo dokument pobytu bezwizowego.
• Nie podpisuj oświadczeń o treści, której nie rozumiesz – np. że pracowałeś „bez umowy” – bez sprawdzenia faktów.

Czy można jeszcze coś zrobić?

Tak – szczególnie na etapie odwołania od decyzji o powrocie. Można kwestionować ustalenia faktyczne (np. czy cudzoziemiec faktycznie wykonywał pracę i czy dokument był wymagany), wnosić o odstąpienie od zakazu wjazdu, jeżeli wyznaczono termin dobrowolnego wyjazdu, albo o przedłużenie terminu dobrowolnego wyjazdu ze względu na sytuację osobistą. Po wykonaniu obowiązku powrotu możliwy jest wniosek o cofnięcie zakazu wjazdu – co do zasady po upływie połowy jego okresu.

Artykuł ma charakter informacyjny, przedstawia stan prawny na podany dzień i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Treść przygotowana z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI).