Kto płaci i do kiedy?
Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie i wychowanie. Obowiązek nie kończy się więc automatycznie z 18. urodzinami, np. gdy dziecko nadal się uczy.
Wobec dziecka pełnoletniego rodzice mogą uchylić się od alimentów, jeżeli wiążą się one z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo dziecko nie dokłada starań, by się usamodzielnić.
Od czego zależy wysokość alimentów?
Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Liczy się to, ile rodzic może zarobić – nie tylko to, ile deklaruje. Jeżeli w ciągu ostatnich 3 lat przed sprawą zobowiązany bez ważnego powodu zrezygnował z pracy lub zmienił ją na gorzej płatną, sąd tego nie uwzględnia.
Rodzic, który na co dzień opiekuje się dzieckiem, może wykonywać swój obowiązek w całości lub części przez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie.
Na wysokość alimentów nie wpływają m.in. świadczenie wychowawcze (800 plus), świadczenia rodzinne ani świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Pozew i zabezpieczenie na czas procesu
Pozew o alimenty można wytoczyć przed sądem miejsca zamieszkania dziecka. Strona dochodząca alimentów nie ponosi kosztów sądowych.
Nie musisz czekać na wyrok. Sąd może udzielić zabezpieczenia – zobowiązać drugiego rodzica do płacenia określonej kwoty już w trakcie sprawy, a nawet przed jej wszczęciem. W sprawach o alimenty wystarczy uprawdopodobnić istnienie roszczenia.
Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności – co do rat płatnych po wniesieniu pozwu oraz do 3 miesięcy wstecz. Można też dochodzić pokrycia niezaspokojonych potrzeb dziecka z okresu przed pozwem. Roszczenia alimentacyjne przedawniają się po 3 latach. Gdy zmienią się okoliczności, każda ze stron może żądać zmiany wysokości alimentów.
Rodzic nie płaci – komornik i odpowiedzialność karna
Z tytułem wykonawczym możesz skierować sprawę do komornika. Przy egzekucji alimentów komornik może zająć do 3/5 wynagrodzenia za pracę. Kwota wolna od potrąceń, która chroni dłużników przy innych długach, nie dotyczy alimentów, a nagroda z zakładowego funduszu nagród i dodatkowe wynagrodzenie roczne („trzynastka”) podlegają egzekucji alimentów w pełnej wysokości.
Uporczywy brak płatności może być przestępstwem. Odpowiada karnie ten, kto uchyla się od alimentów określonych orzeczeniem, ugodą lub umową, jeżeli zaległość wynosi co najmniej 3 świadczenia okresowe. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego, a z urzędu – gdy pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia wypłacane w razie bezskuteczności egzekucji alimentów. W podstawowym typie przestępstwa sprawca nie podlega karze, jeśli zapłaci całą zaległość przed upływem 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego.
Fundusz alimentacyjny
Gdy egzekucja jest bezskuteczna (w ciągu ostatnich 2 miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności), możesz złożyć wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla miejsca zamieszkania dziecka. Świadczenie wynosi tyle, ile bieżące alimenty, ale nie więcej niż 1000 zł miesięcznie.
Przysługuje do 18. roku życia, a gdy dziecko się uczy – do 25 lat (przy znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo), jeżeli dochód rodziny na osobę nie przekracza kryterium dochodowego. Aktualną kwotę kryterium ogłasza minister właściwy do spraw rodziny.
Drugi rodzic mieszka za granicą
Jeśli dziecko mieszka w Polsce, a drugi rodzic w innym państwie UE, sprawę może co do zasady rozpoznać sąd państwa, w którym dziecko ma miejsce zwykłego pobytu (rozporządzenie UE nr 4/2009). Polskie orzeczenie alimentacyjne jest uznawane i wykonywane w innych państwach członkowskich związanych Protokołem haskim z 2007 r. bez potrzeby stwierdzania wykonalności.
Polska (przez UE) i Ukraina są stronami Konwencji haskiej z 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci i innych członków rodziny. Jeżeli egzekucji wobec rodzica za granicą nie da się wszcząć ani prowadzić, ustawa uznaje ją za bezskuteczną – co otwiera drogę do funduszu alimentacyjnego.
Częste pytania
Czy alimenty kończą się, gdy dziecko skończy 18 lat?
Nie automatycznie. Obowiązek trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, np. gdy nadal się uczy.
Czy 800 plus zmniejsza alimenty?
Nie. Świadczenie wychowawcze, świadczenia rodzinne ani świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie wpływają na zakres alimentów.
Czy mogę żądać alimentów za przeszłość?
Tak – sąd uwzględnia niezaspokojone potrzeby dziecka z okresu przed wniesieniem pozwu. Roszczenia alimentacyjne przedawniają się jednak po 3 latach.
Potrzebujesz alimentów na dziecko?
Konsultacja w kancelarii w Poznaniu, telefonicznie lub online – po polsku, ukraińsku lub rosyjsku.
- Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236) – art. 133, art. 135, art. 136, art. 137, art. 138
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 ze zm.) – art. 32, art. 333 § 1 pkt 1, art. 730 § 2, art. 753 § 1
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 ze zm.) – art. 96 ust. 1 pkt 2
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1245) – art. 87 § 3 pkt 1 i § 5, art. 871 § 1
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1342) – art. 209
- Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2026 poz. 79) – art. 2 pkt 2, art. 9 ust. 1–2, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 2
- Rozporządzenie Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. – art. 3, art. 17; Konwencja haska z dnia 23 listopada 2007 r. o międzynarodowym dochodzeniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci i innych członków rodziny
Artykuł ma charakter informacyjny, przedstawia stan prawny na podany dzień i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
Treść przygotowana z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji (AI).